تبلیغات
غرب در نگاه شرق - نظریه پردازی درباره آینده جهان و جهان آینده(1)
غرب در نگاه شرق
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من
درباره وبلاگ


آشنایی با غرب,جنگ نرم,سلطه جهانی و صهیونیست

مدیر وبلاگ : رهرو راستی
نظرسنجی
امکانات و مطالب سایت را چگونه ارزیابی می کنید ؟





پدید آورنده : محمدصادق امة طلب ، صفحه 76

امروزه در اثر تحولاتی که در آخرین دهه قرن بیستم رخ داده است، خصوصا فروپاشی شوروی و پایان رسمی جنگ سرد، اندیشه «حکومت جهانی » به محور پیش بینی نویسندگان معاصر (عمدتا آمریکاییان) درباره آینده جهان تبدیل شده است. دیدگاه مشترک نویسندگان غربی، توسعه خطی تحولات و رسیدن حتمی به حکومت جهانی دموکراسی لیبرال است. لذا «مسؤولیت » رهبران غرب برای رسیدن به آن موقعیت و «بی فایده بودن مقاومت » مردم و رهبران غیر غربی در برابر این سیر محتوم وقایع جهان را متذکر می شوند. اما هر یک از آنها برای مقصود خویش راهی جداگانه را برگزیده اند. در این مقاله به تعدادی از این نظریات یا پیش بینیها و برخی معایب آن مختصرا اشاره می کنیم.


الف) فرانسیس فوکویاما (معاون ژاپنی الاصل بخش برنامه ریزی سیاسی وزارت امور خارجه آمریکا- تابستان 1989) با پردازشی نو از اندیشه هگل درباره آخرالزمان، چنین می اندیشد که «جریان حقیقی تاریخ » در سال 1806 کمال معنوی پیدا کرده است و پس از ظهور و شکست محتوم فاشیسم و مارکسیسم، سرانجام به سیطره دموکراسی لیبرال می انجامد و به کمال مادی هم دست می یابد. (1) او تنها آلترناتیو (جایگزین) واقعی و معتبر لیبرالیسم را فاشیسم و کمونیسم می داند، که فروپاشیده اند، ولی معتقد نیست که دیگر هیچ اندیشه ای وجود ندارد. بلکه به نظر او در «پایان تاریخ » برخی جوامع به صورت جوامع لیبرال موفق درآمده و بقیه هم از ادعای خود مبنی بر ارایه اشکال و الگوهای متفاوت و برتر درباره ساماندهی انسانی چشم می پوشند. در واقع لیبرالیسم از آن رو بر جهان مسلط می شود که در برابرش، ایدئولوژی بسیج کننده ای برای رویارویی با آن وجود ندارد. این به منزله نقطه پایان تحول ایدئولوژیکی بشریت و جهانی شدن دموکراسی غربی به عنوان شکل نهایی حکومت با لوازم آن یعنی شیوه زندگی سرمایه داری و میل دستیابی به جامعه مصرفی که به لیبرالیسم اقتصادی و سیاسی منجر می شود است. او این رکود برخورد و تکاپوی اندیشه ها را پایان تاریخ می نامد، دورانی که در آن شور و شوقها از بین رفته و سده های ملالت باری در پیش خواهد بود. خصوصیات قرون گذشته، یعنی پیکار برای اکتشاف، آمادگی برای فداکاری برای آرمانهای کاملا انتزاعی و مجرد، نبرد ایدئولوژیکی جهانی که مستلزم بی باکی و شهامت و قدرت تخیل است، همگی جای خود را به حسابگری اقتصادی، جستجوی بی پایان راه حلهای تکنیکی، نگرانیهای مربوط به محیط زیست و ارضاء توقعات مصرفی پیچیده می دهند. او درباره جهان سوم معتقد است که هنوز در تاریخ فرورفته است، و آن را تحقیر می کند و می گوید که جهان سوم در تحول ایدئولوژیکی جهان نقشی ندارد. از نظر او تعارض شمال و جنوب (به جای شرق و غرب)، بیداری جهان اسلام، رشد ملی گرایی، شکست سیاستهای توسعه، گسترش تروریسم، بحران سیستم پولی بین المللی، بی ثباتی بازارهای جهانی، قدرتمند شدن متزاید هند و برزیل، همگی فرعی بوده و تناقض بنیادین با لیبرالیسم ندارند. بلکه «میراث مشترک ایدئولوژیکی بشریت » اهمیت دارد. این میراث مشترک، همان لیبرالیسم اقتصادی و سیاسی است. اینک به برخی از مشکلات این نظریه توجه کنید:

1. این دیدگاه چیز جدیدی ارایه نمی دهد و شبیه نظریه «دانیل یل » در سی سال پیشتر درباره پایان ایدئولوژیها و نیز نظریه تاریخی مارکسیسم درباره رسیدن به مرحله نهایی حیات بشری (و قدری هم مشابه نظر کارل یاسپرس) است.

2. این دیدگاه مبتنی بر دیدگاه ایدئولوژیک ایالات متحده آمریکا است که سیاست آن فقط در چارچوب نحوه روابط و رویارویی با شوروی مفهوم می یافت و جدا از این مشغله، به انزواگرایی می رسید و با سیاست انزواگرایی که پس از محو فاشیسم و کمونیسم در آمریکا مجددا پیشنهاد شده است، ارتباط نزدیک دارد.

3. همچنین این دیدگاه درباره تاریخ، مبتنی بر نوعی داروینیسم اجتماعی است که مطابق آن تنازع بقا و انتخاب اصلح (بهترین) صورت می گیرد. بر این اساس در تنازع ایدئولوژیها، لیبرالیسم به دلیل اصلح و بهترین بودن پیروز شده است. این برهان منطقی نیست، بلکه یک نوع استدلال بر اساس میزان موفقیت (نشانه کلاسیک اندیشه سوداگرانه) است.

4. لیبرالیسم یکی از اشکال نوگرایی (مدرنیسم) است که ظاهرا بر اشکال دیگر آن پیروز شده است، ولی در عین حال خود نوگرایی توسط جهان بینی دیگری به نام فرانوگرایی (پست مدرنیسم یا مابعد مدرن) در حال جایگزین شدن است. پس لیبرالیسم نیز با دیگر اشکال نوگرایی از میدان رقابت بیرون می رود.

5. دیدگاه فوکویاما مبین پایان روایتهای تاریخ گرایانه و بحران شدید ایدئولوژی پیشرفت و مبتنی بر این پیشفرض است که تاریخ فقط یک حرکت خطی (توسعه خطی) دارد، در حالی که تاریخ از نو زاده می شود و آن هم به شکل مرکزی، جمعی، و با معانی فراوان.

6. پیش بینی هگل هم غلط درآمد، زیرا او پیروزی ناپلئون در «اینا» بر پروس در1806 م. را کمال معنوی تاریخ دانست، در حالی که بعدا جنگ واترلو در 1815 پیش آمد و ناپلئون شکست خورد. به علاوه امروز مجددا تاریخ در حال تکرار است و آلمان مثل پروس در حال تجدید اقتدار است و ژاپن و تمام اروپا و سایر کشورها نیز در حال بازیابی خود هستند.

7. بر خلاف نظر فوکویاما، ملی گرایی مجددا در حال رشد است، اتحاد اروپا هنوز نیاز به فرصت دارد. مردم آزاد شده از یوغ کمونیسم بسادگی به اردوگاه کاپیتالیسم نخواهند پیوست، زیرا مناسبات مالی آن نیز به قدر کافی نفرت زا است.

8. نقطه اشتراک کمونیسم و سرمایه داری یک نوع وهم و پندار بیهوده درباره اهمیت درجه اول «اقتصاد» در سلسله مراتب مسائل اساسی انسان است. در حالی که روز به روز واضح تر می شود که ملتها و فرهنگها «فاعلین راستین تاریخ » هستند و در جهان مابعد صنعتی اولویتها برعکس خواهد شد یعنی اول فرهنگ و سپس سیاست و پس از آن اقتصاد.

9. شکست کمونیسم و پیروزی نظام سرمایه داری لیبرال، ناشی از ضعف کمونیسم (و نه قدرت ارزشهای لیبرالیسم غربی) است و معلوم نیست لیبرالیسم در برابر رقیب قدرتمندتری پیروز شود. کمونیسم آزادی را فدای برابری می کرد. اما لیبرالیسم با چالشهای اساسی روبرو است که آن را به انهدام می کشاند. عجز در ایجاد همبستگی و برادری اجتماعی، دفاع از حقوق بشر که منجر به نهایت بهره وری از سود فردی به زیان مصلحت عمومی و نیز نادیده گرفتن ناتوانی بسیاری از انسانها در بهره برداری از این حقوق و سود فردی می شود، اهمیت دادن به کار و دارایی انسانها و نه هویت آنها، بی رحمی و بیداد، از خود بیگانگی، حکومت کار و برتری پول و ارزشهای سوداگرانه، تباهی بافت اجتماعی، حاشیه نشینی و کنار گذاشته شدن فقیران جدید، ناپایداری سیستم پولی بین المللی، شکست توسعه، بحران اکولوژیکی و بیداری ملتها و دینها. همانطور که ایدئولوژیهای نظامی بر اثر جنگ و ایدئولوژی اقتصادی (مارکسیم) بر اثر شکست اقتصادی از بین رفتند، لیبرالیسم (ایدئولوژی ارزش سوداگرانه و اتمیسم اجتماعی) در اثر فردگرایی و پول پرستی نابود می شود.

10. او پایان یک چرخه (سیکل) را مشاهده کرده است، نه پایان تاریخ را و نه انحطاط آمریکا و پایان تاریخ آن را، باید پذیرفت که جهان در حال تغییر است و هرچند آینده، سرشار از شک و تردیدها و امکاناتی برای فرارسیدن یک دوران ناپایداری و بی ثباتی است، و اگرچه تاریخ غیر قابل پیش بینی است، لکن می توان به آن دست یافت و بهره برداری کرد. (2)

11. نگاه او به تاریخ (مثل نگاه مارکس) ناشی از گمراهی در دیدن آن به شکل دیالکتیکی که به نتیجه ضروری و قابل پیش بینی خواهد رسید می باشد. در حالی که در نظام بین المللی (حتی پس از جنگ سرد) ممکن است باز هم تضادهای ژرف دیگری پدید آید و یا ایدئولوژیهای گسترش طلب دیگری رواج یابد.

12. در زیر پوسته ایدئولوژی، هسته منافع ملی قدرتهای بزرگ نهفته است و حتی پس از فروپاشی ایدئولوژی، باز هم رقابت میان قدرتهای بزرگ ادامه خواهد یافت.

13. دیدگاه او ناشی از این نگرش است که کمونیسم شوروی را سرچشمه همه بحرانها و مسائل بین المللی می داند و از علل منطقه ای آنها غفلت می کند. در حالی که این نگرشی صحیح نبوده و نیست. (3)

14. برای برخی از نقاط مهم جهان پیش بینی های دیگری می شود. به این جملات توجه کنید: «یک چیز قطعی است: وضع کنونی (در روسیه) قابل دوام نیست و روسها راه گریزی ندارند. کمونیسم باز نخواهد گشت، کاپیتالیسم هم ناممکن است، پس باید چیز دیگری ابداع کرد. در زمانی که غرب قدرت تخیلش را از دست داده، در شرق است که تاریخ گشوده می شود.» (4) آیا شما از این جملات بویی از رجوع به نظام لیبرالیسم اقتصادی و سیاسی حس می کنید؟!

روی هم رفته علی رغم جنبه های مثبتی که برخی از نظریات فوکویاما دارد، نظریه او عمدتا در جهت توجیه ضرورت همان نظم امپریالیسم است که در فصول دیگر این نوشته به آن خواهیم پرداخت.

ب) مارشال مک لوهان نیز همین نظر را با دیدگاه دیگری بیان می کند. دیدگاه او مبتنی بر انقلاب در عملیات با اطلاعات است که جهان کنونی را به یک دهکده تبدیل کرده است و حتی ارتباطات در جهان فعلی از ارتباط افراد یک دهکده سریعتر و راحت تر شده است. در همه دنیا یک دریای واحد اطلاعاتی هست که سرچشمه و منبع آن غرب است. این تحول در اطلاعات سبب تماس نزدیک فرهنگهای بومی غیر غربی با فرهنگ غربی دموکراسی لیبرال شده است و در این تماس طبعا فرهنگ قوی و غالب، فرهنگهای دیگر را جذب و هضم می کند و تفکر لیبرالیسم در سراسر جهان رواج می یابد. فرهنگها یک کاسه می شوند و عناصر کلیدی ساختار اجتماعی (اقتصاد، سیاست، فرهنگ و غیره) همه به سوی «یکسان شدن » پیشرفته و نهایتا مقتضی ایجاد یک حکومت جهانی که فرهنگ و ساختار اجتماعی «دهکده جهانی » هویت آن را تعیین می کند، خواهد بود. با این مقدمات ضرورتا حکومت واحد جهانی با فرهنگ دموکراسی لیبرال تشکیل می شود.

اما نظر او سطحی تر و براحتی قابل نقد است:

1. نظم اجتماعی فقط بر اساس دسترسی افراد به یکدیگر سامان نمی یابد، بلکه دلایل و ریشه های متعدد و مهم دیگری دارد و در صورت فقدان آن شرایط، این تماس نزدیکتر بر اثر تحول در اطلاعات موجب تنش و برخورد خشن تر بین جوامع مختلف می شود. (5) نمونه ای از این فقدان شرایط در انتقاد شماره 9 از دیدگاه فوکویاما ذکر شده است. از جمله عوامل مهم این ناکامی در رواج یکدست دموکراسی لیبرال در جهان، ابهام در سرنوشت غرب و احتمال فراوانی است که درباره انحطاط و حتی انهدام آن می رود.

2. هنوز این نظریه که دموکراسی لیبرال قدرتمندترین فرهنگهاست و در نتیجه قادر به جذب و هضم فرهنگهای دیگر است، معارضان بسیار قدرتمندی دارد. قدرتمندترین فرهنگ در برابر آن، فرهنگ اسلامی است که به نظر ما آینده از آن اوست. پس مک لوهان نظریه اش را بر یک اصل موضوعه مشکوک و متزلزل گذارده و عوامل غیرقابل پیش بینی مثل خشونت را هم نادیده گرفته است.

ج) آلوین تافلر دیدگاهی دارد که نه مبنای فلسفی دارد و نه روش جامعه شناختی; استدلال و برهان نهایی ارایه نمی دهد; بلکه همواره از یک نقطه شروع کرده و با ارایه مثال و نمونه به نقطه دیگری عزیمت می کند. او مشکل آینده جهان را بر اساس نوع «قدرت » و «تقسیم آن » ترسیم می کند و قدرت را مهمترین (یا تنها) عامل مؤثر سیاسی جهان و ساختار اجتماعی بشر می داند. از نظر او در عصر کشاورزی پیش از انقلاب صنعتی «قدرت سیاسی » در عرصه بین المللی ناشی از «توان نظامی » بود و در دو قرن اخیر ناشی از «توان اقتصادی » است و در قرن 21 (که امروزه بطور پراکنده در سنگاپور، هنگ کنگ، تایوان، بخشهایی از چین و هند، کره جنوبی، و دیگر نقاط به گونه ای آغازین ایجاد شده و در حال شکل گیری و رشد است) ناشی از «توان علمی » و دانش (و آگاهی و عملیات با آگاهی) خواهد بود. (6) به دیگر سخن او معتقد است که سه گونه تمدن در جهان وجود دارد که هر یک نظام خاصی برای تولید ثروت دارد: تمدن کشاورزی (موج اول)، تمدن صنعتی (موج دوم)، تمدن علمی و اطلاعاتی (موج سوم) که راه آینده جهان در نتیجه برخورد آنها با هم ایجاد و مشخص خواهد شد. در این تمدنها اگرچه عناصری از مذهب، فرهنگ و قومیت وجود دارند، ولی این پیوندها توسط نیروهای صنعتی ضعیف شده اند، لذا در تمدن موج سوم تاثیر این عناصر بسیار اندک و در تمدن کشاورزی در بالاترین حد است. او هر یک از این تمدنها را چون جوامعی با مذاهب، فرهنگها و قومیتهای متفاوتی را در بر می گیرد، یک «ابر تمدن » می نامند که با مفهوم رایج «تمدن » چندان سازگار نیست. (7)

از نظر تافلر راه تولید ثروت در موج سوم این خصوصیات را (به دلیل بهره وری از نرم افزار و انبوه اطلاعات) خواهد داشت:

1. عوامل و منابع اصلی تولید که در اقتصاد موج دوم، زمین، کارگر، مواد خام، و سرمایه است، در موج سوم دانش (شامل یافته ها، اطلاعات، نگاره های ذهنی، نمادها، فرهنگ، ایدئولوژی و ارزشها) خواهد بود، یعنی کاربرد صحیح دانش واقعی.

2. ارزش یک شرکت موج دومی بر اساس داراییهای عادی مثل ساختمانها، ماشینها، سهام و موجودی انبار محاسبه می شود، ولی ارزش شرکتهای موفق موج سومی بیشتر بر اساس توانایی استراتژیکی و عملی آنها در جذب، تولید، توزیع و کاربرد دانش محاسبه خواهد شد.

3. تولید انبوه که وجه مشخصه شرکتهای موج دومی است، منسوخ شده و غیر انبوه سازی رایج می شود، یعنی شرکتهای موج سوم،سیستمهای صنعتی مبتنی بر اطلاعات و مجهز به «ربوت » (آدمک کامپیوتری) را به کار می برند و قادر به تولید بی پایان نمونه های متفاوت و ارزان و حتی منحصر به فرد (حتی با سفارش کامپیوتری اجناس با خصوصیات منحصر به فرد از داخل خانه و تحویل آن با پست) خواهند بود. آگهی های تبلیغاتی هم با رسانه های غیر انبوه (تخصصی) بر بازارهای کوچکتر و کوچکتر متمرکز می شود.

4. نفس کار دگرگون می شود، در موج دوم عمدتا از کار بدنی کم مهارت و اساسا قابل جایگزینی آسان استفاده می شود. ولی در اقتصاد موج سوم، بر اثر افزایش شدید نیاز به مهارت، عدم قابلیت جا به جایی نیروی کار به دلیل هزینه فراوانش، عمومیت می یابد. تخصصی شدن فزاینده و تغییر سریع نیازهای مهارتی، امکان جابه جایی کار را کاهش می دهد. تعداد کارگر با واسطه (متخصص) نسبت به کارگر بی واسطه (که در کارخانه مستقیما محصول را می سازد) بیشتر می شود.

5. در اقتصاد موج سوم به دلیل رقابت سنگین، نوآوری و ابتکار مداوم لازم است (یعنی اندیشه های نوین در مورد محصولات، تکنولوژیها، فرایندها، بازاریابی، و تدارکات مالی) حتی اگر لازم باشد که کتاب قواعد کنار گذاشته شود.

6. واحدهای کار و فعالیت اقتصادی در اقتصاد موج دوم با بزرگتر شدن، هزینه های تولید را کاهش می دهد، ولی در اقتصاد موج سوم واحدهای کار و تعداد کارگرانش کوچکتر و از هم متفاوت تر می شوند، تعداد کارها و تولیدکنندگان کوچک زیادتر می شود. زیانهای اقتصادی ناشی از پیچیدگی (هزینه های اضافی ناشی از پیچیده شدن کارها) همیت بیشتری از صرفه جوییهای ناشی از مقیاس (کاهش هزینه های تولید با بزرگتر کردن مقیاس فعالیت اقتصادی) پیدا می کند. فرض «هرچه بزرگتر بهتر» منسوخ می شود.

7. سازمانها و ساختارهای دیوان سالارانه موج دومی شرکتهای صنعتی که نوعا همگون (هرمی شکل، یکپارچه، دارای سلسله مراتب دیوان سالارانه) بودند، فروریخته و این یکدستی و همگونی، با نوسازی شرکتها در تمام زمینه های فرایندها، بازارها، تکنولوژیها و کالاهای ویژه بسته بندی شده، طراحی مجدد و متنوع می شود. چون بازارها پیوسته در حال تغییر است، «جایگاه » اهمیتی کمتر از انعطاف پذیری و تغییر موضع دارد.

8. بر اثر پیچیدگی فزاینده اقتصاد، همبستگی بیشتر و مدیریت خردمندانه تر و جدیدتر الزامی می شود و این خود مستلزم حجم هرچه بیشتری از اطلاعات است که منظما در سازمان جریان یابد.

9. شالوده اساسی اقتصاد موج سومی، شبکه ها و گذرگاههای الکترونیکی هستند که کامپیوترها، پایگاههای اطلاعاتی، و دیگر تکنولوژیهای اطلاعاتی را به هم پیوند می دهد. این ساختار اطلاعاتی گسترده و الکترونیک غالبا پایگاه ماهواره ای دارد و همان کاری را برای اطلاعات انجام می دهد که بزرگراهها برای خودروها. هدف از آن، حفظ پیوستگی (نشان گرفتن از همه اجزا و فراورده ها، ایجاد نظم زمانی در حمل کالاها، آشنا کردن مهندسان و فروشندگان با برنامه های دیگر، آگاهی دادن به اهل تحقیق و توسعه درباره نیازهای طرف تولیدکننده و بالاتر از همه نشان دادن تصویر روشنی به مدیریت از جریان امور) می باشد.

10. شتاب عملیات و داد و ستدها در اقتصاد موج سوم بیشتر می شود. اقتصادهای «سرعت » جای اقتصادهای «اندازه » را می گیرد. «تحویل درست بموقع کالا» و «کاهش تعداد تصمیمات در طی مراحل » و «ارزش بیشتر هر لحظه از لحظه قبل » اصول مهمی هستند، زیرا «پول با سرعت نور حرکت می کند. اطلاعات باید تندتر حرکت کند.»

این ده ویژگی، راه و رسم پدید آمدن ثروت را دستخوش تغییری تاریخی می سازد. (8)

به نظر تافلر جنگ به شیوه موج سوم نیز جنگی با ابزار و تسلیحات هوشمندانه (الکترو - لیزری) است، که دقت بسیار و آسیب پذیری کم دارد و جنگی بهداشتی و پاکیزه است. اگرچه پیشرفته ترین جوامع کنونی جهان از نظر تکنولوژی، اقتصادهای دو سطحی دارند: بخشی مبتنی بر تولید انبوه موج دومی که سیر نزولی را طی می کند و با کار بدنی سر و کار دارد، و بخش دیگر بر پایه تکنولوژیها و خدمات موج سوم که رو به رشد است و با کار مغزی مربوط است. همه آنها، حتی ژاپن، در حال گذار به سوی این نظام نوین اقتصادی هستند. جنگ آمریکا علیه عراق ترکیبی از شیوه ها و تسلیحات جنگی موج دوم و موج سوم بود. در ابزار و شیوه های جنگی موج سوم، همان خصوصیات دهگانه به چشم می خورد و البته هنوز به مرحله کمال نرسیده است. این امر سبب تحولات فراوانی در اندیشه های نظامی شده است که باید مورد توجه نظامیان، دولتمردان، دیپلماتها و مذاکره کنندگان در کنترل تسلیحات، فعالان در راه صلح و سیاستمداران قرار گیرد تا از زمان عقب نمانند. (9)

پی نوشتها:

1. ر. ک: لاریجانی، محمدجواد، کاوشهای نظری در سیاست خارجی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1374، صص 270. برای مطالعه مفصلتر نظرات فوکویاما، ر- ک: غنی نژاد، موسی، «پایان تاریخ و آخرین انسان » (گزارش کتاب فوکویاما)، ماهنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، آذر و دی 1371، شماره 64 و63، ص ص 8-22. همچنین امیری، مجتبی، «پایان تاریخ و بحران اعتماد: بازشناسی اندیشه های تازه فوکویاما»، ماهنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، مهر و آبان 1374، شماره 97 و 98، صص 15-11. و نیز مقاله خود فوکویاما که توسط آقای علیرضا طیب ترجمه و در مجله سیاست خارجی چاپ شده و سایر منابعی که در ذیل مقالات مذکور معرفی شده اند.

2. ر. ک: دوبنوا، آلن، «بازگشت تاریخ: شامگاه بلوک بندیها و پگاه ملتها»، ترجمه رستگار، ماهنامه اطلاعات سیاسی - اقتصادی، مهر و آبان 1370، شماره 50 و46، صص 19-14.

3. ر. ک: رابرتز، آدام، «عصر تازه ای در روابط بین الملل؟»، ترجمه مهبد ایرانی طلب، ماهنامه اطلاعات سیاسی - اقتصادی، خرداد و تیر1371، شماره 57 و 58، ص ص 24-18.

4. دوبنوا، آلن، «روسیه، بازگشت تاریخ »، ترجمه ش رستگار، ماهنامه اطلاعات سیاسی - اقتصادی، مرداد و شهریور1371، شماره 59 و 60، ص 31; نقد مفصل دیگری از این دیدگاه را در این منبع بخوانید: جهانگرد، نسرین، «نقدی بر نظریه پایان تاریخ »، ماهنامه سیاسی - اقتصادی، آذر و دی 1374، شماره 99 و 100، صص 9-66.

5. ر. ک: لاریجانی، محمدجواد، منبع پیشین، صص 2-271.

6. همان، صص 3-272. همچنین ر. ک: تافلر، الوین، جابجایی در قدرت (دانایی و ثروت و خشونت در آستانه قرن بیست و یکم)، ترجمه شهین دخت خوارزمی، ج 1، تهران، نشر نو، 1370، صص 43-11.

7. ر. ک: الوین و هیدی تافلر، جنگ و پادجنگ (زنده ماندن در سپیده دم سده بیست و یکم)، ترجمه مهدی بشارت، تهران، انتشارات اطلاعات، 1374، صص 51-50.

8. همان، صص 95-87. همچنین ر. ک: الوین و هایدی تافلر، جنگ و ضدجنگ (ترجمه دیگر)، ترجمه هین دخت خوارزمی، تهران، سیمرغ، 1375، صص 83-73; و همان نویسندگان، به سوی تمدن جدید، ترجمه محمدرضا جعفری، تهران، سیمرغ، 1374، صص 66-57.

9. ر. ک: همان، صص 122-96.





نوع مطلب : ++نظریات درباره غرب آینده، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
جواد خط شکن
شنبه 2 آذر 1392
شنبه 22 دی 1397 03:40 ب.ظ
кредит на карту онлайн украина
кредиты онлайн на карту украина
кредит онлайн на карту без отказа украина
кредит через интернет
онлайн кредит в украине
شنبه 22 دی 1397 03:03 ب.ظ
кредит онлайн на карточку
кредит онлайн на карту круглосуточно украина
кредити онлайн на карту
кредиты онлайн на карту украина
кредит в интернете украина
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:22 ب.ظ

Info very well used!!
cialis venta a domicilio we like it cialis price cialis uk online prescriptions cialis pastillas cialis y alcoho effetti del cialis cialis per paypa cialis vs viagra ou acheter du cialis pas cher cialis pills price each
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:29 ب.ظ

Good info. Thanks a lot!
click here cialis daily uk cialis price thailand generic cialis levitra does cialis cause gout cialis y deporte cialis pills acquistare cialis internet cialis daily dose generic import cialis overnight cialis tadalafil
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:43 ق.ظ

You actually said that superbly.
cialis pills price each tadalafil how much does a cialis cost cialis 5mg prix cialis pills boards side effects for cialis when can i take another cialis buy cialis online cheapest wow cialis tadalafil 100mg cialis alternative
سه شنبه 13 آذر 1397 06:26 ب.ظ

With thanks, A good amount of information!

cialis canadian drugs if a woman takes a mans cialis does cialis cause gout cialis generic tadalafil buy cialis coupon cialis para que sirve click here cialis daily uk i recommend cialis generico cialis online napol brand cialis generic
سه شنبه 13 آذر 1397 07:17 ق.ظ

You explained this perfectly.
get cheap cialis cialis 5mg billiger side effects of cialis 40 mg cialis what if i take cialis 5 mg schweiz cialis daily reviews how to buy cialis online usa acquistare cialis internet buy cialis online cheapest cialis dosage amounts
دوشنبه 12 آذر 1397 06:56 ق.ظ

You explained it superbly!
cialis rckenschmerzen sialis weblink price cialis prix de cialis cialis 20mg free generic cialis cialis without a doctor's prescription acheter du cialis a geneve generic cialis at the pharmacy cialis generic tadalafil buy
یکشنبه 11 آذر 1397 06:26 ق.ظ

Many thanks! I enjoy it.
il cialis quanto costa cialis online deutschland the best choice cialis woman 200 cialis coupon dosagem ideal cialis acquisto online cialis brand cialis nl does cialis cause gout cialis therapie buying brand cialis online
شنبه 10 آذر 1397 07:10 ب.ظ

Reliable stuff. Thank you.
how much does a cialis cost cialis in sconto if a woman takes a mans cialis cialis 100 mg 30 tablet venta cialis en espaa generic cialis cialis arginine interactio online cialis viagra cialis levitra cialis daily dose generic
شنبه 10 آذر 1397 06:04 ق.ظ

Nicely put. Many thanks.
walgreens price for cialis buy cialis online nz click now buy cialis brand cialis venta a domicilio cialis y deporte cialis 20 mg effectiveness acheter cialis meilleur pri trusted tabled cialis softabs cialis for daily use free cialis
جمعه 9 آذر 1397 06:47 ب.ظ

You actually mentioned it superbly.
40 mg cialis what if i take cialis 10mg prix pharmaci tarif cialis france cialis daily sialis generic cialis at walmart generic cialis at walmart cialis 20 mg effectiveness cialis kamagra levitra canada discount drugs cialis
جمعه 9 آذر 1397 07:00 ق.ظ

You suggested that fantastically!
tadalafil tablets only best offers 100mg cialis generic cialis tadalafil we recommend cialis info cialis online napol chinese cialis 50 mg cialis super acti cialis for sale in europa cialis pas cher paris cialis dosage amounts
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:11 ب.ظ

Superb data. Thank you!
if a woman takes a mans cialis cialis rezeptfrei sterreich tadalafil 20mg cialis 30 day sample cialis 30 day sample cialis canadian drugs where cheapest cialis cialis daily new zealand cialis 20 mg best price price cialis best
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:30 ق.ظ

Amazing a good deal of terrific material!
cialis side effects cialis generico lilly cialis kaufen wo buy cialis sample pack cialis generique 5 mg cialis price in bangalore cialis diario compra interactions for cialis 40 mg cialis what if i take acquistare cialis internet
چهارشنبه 11 مهر 1397 05:04 ق.ظ

Seriously a good deal of helpful knowledge.
buy cialis online legal 40 mg cialis what if i take cialis tadalafil online we like it cialis soft gel look here cialis order on line cialis super kamagra cuanto cuesta cialis yaho cialis preise schweiz cialis patent expiration cialis 10 doctissimo
یکشنبه 1 مهر 1397 06:16 ق.ظ

Point effectively regarded!.
canada vagra canadian medications 247 buy viagrow the best canadian online pharmacies pharmacy near me canadian rx world pharmacy canadian rx how safe are canadian online pharmacies canadian pharmaceuticals reviews canadian pharmaceuticals reviews
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:55 ب.ظ

Superb info. Appreciate it!
cialis dose 30mg prices for cialis 50mg tarif cialis france acheter cialis kamagra cipla cialis online can i take cialis and ecstasy tadalafil 20 mg cialis 30 day trial coupon how do cialis pills work prices on cialis 10 mg
سه شنبه 13 شهریور 1397 01:39 ب.ظ

Appreciate it, Loads of stuff.

how to get cheap viagra online viagra order how to get viagra uk get viagra online cheap viagra pharmacy where to buy viagra online safely how to buy viagra online uk cheap viagra tablets buy price viagra viagra buy viagra online pharmacy viagra
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:05 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it.
cost of cialis cvs tadalafil 5mg look here cialis order on line cialis coupon cialis 5 mg schweiz achat cialis en europe tadalafil generic 5 mg cialis coupon printable cialis free trial cialis savings card
یکشنبه 11 شهریور 1397 07:16 ب.ظ

Fantastic content. Appreciate it.
only best offers cialis use cialis prezzo al pubblico we use it 50 mg cialis dose cialis from canada cialis 20mg cialis dose 30mg cialis generic tadalafil buy discount cialis cialis uk next day 5 mg cialis coupon printable
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:27 ق.ظ

Really quite a lot of helpful facts.
buy viagra online cheap buy viagra on line can you buy viagra at walgreens buy viagra online prescription cheapest place to buy viagra viagra online usa buy viagra canadian pharmacy online pharmacy usa viagra can you buy viagra online get viagra online prescription
دوشنبه 22 مرداد 1397 11:05 ب.ظ

Lovely facts, Kudos!
online cialis cialis coupon cialis online holland cialis vs viagra cialis 20mg prix en pharmacie cialis prezzo al pubblico click here cialis daily uk link for you cialis price cialis side effects click now buy cialis brand
شنبه 22 اردیبهشت 1397 05:15 ق.ظ
займ на карту украина без
звонков
деньги в долг круглосуточно на карту
кредит на карту онлайн без отказа срочно
взять кредит на карту круглосуточно
кредит 24 часа на карту
кредит на карту украина 24/7
кредити онлайн без відмови
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 07:05 ق.ظ

Thank you, A good amount of write ups!

get viagra how to buy viagra online buying viagra buy viagra online price cheap online pharmacy no prescription how to get prescription viagra buy canada viagra how do i get viagra with a prescription buy viagra online uk cheap buy viagra next day delivery uk
شنبه 18 فروردین 1397 04:34 ب.ظ

Terrific postings. Appreciate it!
wow cialis 20 buy cialis sample pack effetti del cialis acquistare cialis internet comprar cialis 10 espa241a cialis 5mg billiger cialis mit grapefruitsaft cialis soft tabs for sale when will generic cialis be available tarif cialis france
شنبه 4 فروردین 1397 08:32 ب.ظ

Incredible a lot of awesome data.
cialis 5mg prix 200 cialis coupon cialis para que sirve cialis en mexico precio price cialis per pill tadalafil 5mg cialis cuantos mg hay cialis cost buy online cialis 5mg generic cialis at the pharmacy
جمعه 17 آذر 1396 11:34 ق.ظ
If you are going for best contents like I do, simply pay a visit this web page every
day since it provides feature contents, thanks
چهارشنبه 10 آبان 1396 04:59 ق.ظ
ممنون از مطلب خوبتون
چهارشنبه 10 آبان 1396 03:05 ق.ظ
ممنون از وبلاگ خوبتون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
به سایت ما خوش آمدید
نام و نام خانوادگی      
آدرس ایمیل      
کلیه حقوق این وبلاگ برای غرب در نگاه شرق محفوظ است